Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch vừa đề nghị triển khai khai quật khẩn cấp xác tàu cổ được phát hiện tại vùng biển Hội An, TP. Đà Nẵng. Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm bảo vệ hiện trường, nghiên cứu khoa học và làm rõ giá trị lịch sử của một di sản khảo cổ dưới nước có ý nghĩa đặc biệt.
Việc phát hiện tàu cổ không chỉ góp phần bổ sung những tư liệu quý về lịch sử giao thương trên biển của Việt Nam mà còn mở ra nhiều cơ hội nghiên cứu về tuyến thương mại quốc tế từng phát triển sôi động tại khu vực miền Trung trong nhiều thế kỷ trước.
KHẨN TRƯƠNG BẢO VỆ HIỆN TRƯỜNG KHẢO CỔ
Theo đề nghị của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, việc khai quật cần được triển khai khẩn cấp nhằm bảo vệ nguyên trạng hiện trường, tránh nguy cơ hiện vật bị xâm hại bởi tác động của tự nhiên hoặc hoạt động khai thác trái phép.
Khảo cổ học dưới nước là lĩnh vực có nhiều yêu cầu đặc thù. Vì vậy, toàn bộ quá trình khai quật sẽ được thực hiện theo quy trình chuyên môn, kết hợp giữa công tác khảo sát, lập hồ sơ khoa học, ghi nhận hiện trạng và bảo quản hiện vật ngay sau khi được đưa lên khỏi mặt nước.
Đây là cơ sở quan trọng để phục vụ nghiên cứu cũng như xây dựng phương án bảo tồn lâu dài đối với di sản khảo cổ biển.
HỘI AN – ĐIỂM GIAO THƯƠNG QUAN TRỌNG TRÊN CON ĐƯỜNG HÀNG HẢI
Từ nhiều thế kỷ trước, Hội An được biết đến là một trong những thương cảng quốc tế sầm uất của khu vực Đông Nam Á. Với vị trí thuận lợi, nơi đây từng là điểm dừng chân của nhiều đoàn thuyền buôn đến từ Trung Quốc, Nhật Bản, các nước Đông Nam Á và châu Âu.
Nhờ vai trò đặc biệt trong mạng lưới giao thương quốc tế, vùng biển Hội An lưu giữ nhiều dấu tích khảo cổ có giá trị. Việc phát hiện xác tàu cổ được kỳ vọng sẽ bổ sung thêm những tư liệu quan trọng về hoạt động hàng hải, thương mại và giao lưu văn hóa của Việt Nam với thế giới trong quá khứ.
GIÁ TRỊ KHOA HỌC VÀ LỊCH SỬ CỦA XÁC TÀU CỔ
Mỗi con tàu cổ dưới đáy biển được ví như một “kho tư liệu sống” của lịch sử.
Thông qua kết cấu thân tàu, kỹ thuật đóng tàu, hàng hóa, đồ gốm, hiện vật và các dấu tích còn lại, các nhà khảo cổ có thể xác định niên đại, nguồn gốc cũng như tuyến hải trình mà con tàu từng đi qua.
Những thông tin này không chỉ giúp tái hiện lịch sử thương mại trên biển mà còn góp phần nghiên cứu quá trình giao lưu văn hóa, kinh tế giữa Việt Nam với các quốc gia trong khu vực và trên thế giới.
KHAI QUẬT GẮN VỚI BẢO TỒN DI SẢN
Bên cạnh mục tiêu nghiên cứu khoa học, việc khai quật còn hướng tới bảo tồn các giá trị khảo cổ dưới nước.
Sau khi được trục vớt, các hiện vật sẽ cần trải qua quy trình xử lý, làm sạch, chống xuống cấp và bảo quản trong điều kiện chuyên biệt. Đây là công đoạn quan trọng nhằm đảm bảo giá trị nguyên gốc của hiện vật trước khi phục vụ công tác nghiên cứu hoặc trưng bày.
Việc bảo tồn đúng quy trình sẽ góp phần gìn giữ nguồn tư liệu quý giá cho các thế hệ mai sau và phục vụ hoạt động giáo dục, quảng bá lịch sử biển Việt Nam.
CƠ HỘI PHÁT TRIỂN DU LỊCH DI SẢN BIỂN
Không chỉ có ý nghĩa về mặt khoa học, những phát hiện khảo cổ dưới nước còn mở ra nhiều tiềm năng phát triển du lịch văn hóa.
Trong tương lai, các kết quả nghiên cứu từ cuộc khai quật có thể được giới thiệu thông qua hệ thống bảo tàng, triển lãm chuyên đề hoặc các chương trình trải nghiệm về lịch sử hàng hải. Điều này sẽ góp phần làm phong phú thêm sản phẩm du lịch của Hội An, đồng thời nâng cao nhận thức của cộng đồng về giá trị di sản dưới nước.
Việc kết hợp giữa bảo tồn và phát huy giá trị di sản cũng được xem là hướng phát triển bền vững, vừa gìn giữ các giá trị lịch sử vừa tạo thêm sức hút cho điểm đến.
CHUNG TAY BẢO VỆ DI SẢN KHẢO CỔ DƯỚI NƯỚC
Các chuyên gia nhận định, khảo cổ dưới nước là lĩnh vực cần sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý, lực lượng chức năng, nhà khoa học và cộng đồng địa phương.
Việc bảo vệ hiện trường, ngăn chặn các hành vi xâm phạm hoặc khai thác trái phép hiện vật có ý nghĩa quan trọng đối với thành công của quá trình nghiên cứu. Đồng thời, nâng cao nhận thức về giá trị của di sản khảo cổ biển cũng là yếu tố góp phần gìn giữ những “chứng nhân” lịch sử còn nằm dưới đáy đại dương.
GÓP PHẦN LÀM SÁNG TỎ LỊCH SỬ HÀNG HẢI VIỆT NAM
Đề nghị khai quật khẩn cấp xác tàu cổ tại Hội An đánh dấu bước tiến quan trọng trong công tác nghiên cứu và bảo tồn di sản khảo cổ dưới nước của Việt Nam.
Nếu được triển khai đúng quy trình, cuộc khai quật sẽ mang lại nhiều tư liệu giá trị về lịch sử giao thương, kỹ thuật hàng hải và quá trình giao lưu văn hóa qua các thời kỳ. Đồng thời, đây cũng là cơ hội để tiếp tục khẳng định vị thế của Hội An như một trung tâm thương cảng cổ nổi tiếng, góp phần làm phong phú thêm kho tàng di sản văn hóa và lịch sử biển của Việt Nam.